معرفی آزبست و کاربرد آن در لوله‌های سیمانی

عوامل موثر در انتخاب جنس لوله سیمانی
۲۷ اسفند, ۱۳۹۵

معرفی آزبست و کاربرد آن در لوله‌های سیمانی

آزبست نام گروهی از ترکیب‌های معدنی منیزیم و سیلیسیوم است که اغلب در طبیعت به صورت الیاف معدنی و سنگ یافت می‌شود. این مواد به خاطر مقاومت زیادی که در برابر گرما و آتش دارند به عنوان مواد نسوز بکار می‌روند.

تاریخچه آزبست
نخستین بار در ۳۰۰ سال قبل از میلاد، تئوفراستوس که از شاگردان ارسطو بود در کتاب خود به نام “درباره سنگ‌ها” به ماده بدون نامی، شبیه چوب پوسیده که در اثر اختلاط با نفت می‌سوزد، بدون آنکه آسیبی ببیند اشاره کرده‌است که بعدها این ماده آزبست نام گرفت. در ساختمان آزبست، پنبه کوهی یا پنبه نسوز، عناصری مانند سیلیس، منیزیم و آهن وجود دارد. آزبست در طبیعت به رنگهای سفید، قهوه‌ای و آبی به چشم می‌خورد.
در سال ۱۸۲۰ یک دانشمند ایتالیایی، برای نخستین بار لباس ضد آتش، را با استفاده از الیاف آزبست تولید کرد. در اوایل قرن بیستم، یک مهندس اتریشی به نام لودویک هاچک از ترکیب الیاف این ماده با سیمان، موفق به اختراع سیمان نسوز شد، که با استقبال جهانی روبرو گشت.

کاربردهای آزبست
هم اکنون در صنعت، از آزبست برای مصارف زیر استفاده می‌شود:
•         عامل افزایش مقاومت سیمان در لوله‌های سیمانی و قطعات پوششی سقفی.
•         عامل افزایش دهنده نقطه اشتعال در منسوجات و محصولات کاغذی.
•         عامل افزایش مقاوت لنت‌های ترمز و کلاچ در برابر سایش.
مهم‌ترین فرآورده های آزبستی به شرح زیر هستند:
•         محصولات آزبستی سیمانی: شامل لوله‌های آزبست سیمانی، ناودانی و صفحات ایرانیت، که در صنایع گوناگون بکار می‌روند.
•         جامه‌های نسوز: لباس، جلیقه، نمدها و دیگر مواد نسوز.
•         کاغذهای آزبستی: از این نوع کاغذها به عنوان پوشش لوله‌ها و عایقهای الکتریکی استفاده می‌کنند.
•         مواد مالشی و حرارتی: صفحه کلاچ، لنت ترمز، انواع واشر و غیره.
•         به‌عنوان ماده پرکننده: در آسفالت، رنگ شیمیایی، کاشی، پلاستیک.
در کشورهای در حال توسعه، به طور گسترده‌ای از لوله‌های آزبست سیمان استفاده می‌شود، بطوری که سی درصد لوله‌های انتقال رسانی آب شهری در هندوستان را شامل می‌شود و ۱۹ درصد از شبکه آبرسانی کانادا نیز از جنس آزبست سیمان است.

ممنوعیت آزبست
آزبست موجود در لنت ترمز اتومبیل، عامل اصلی در ابتلاء به نوعی سرطان خطرناک است و به واقع با هر بار ترمز کردن و انتشار آزبست در فضا به این نوع سرطان مهلک نزدیک می شویم. کارشناسان محیط زیست بر ضرورت خاموش کردن سیگار در کنار  خاموش کردن خودروها برای جلوگیری از تردد غیرضروری و امکان ادامه زندگی فردی و زیست جمعی شهروندان در کلان شهرها تاکید و تصریح می کنند.
آزبست نام تجاری چندین ماده معدنی است که به شکل وسیع در تهیه لنت ترمز اتومبیل و برخی مصالح ساختمانی به کار می‌روند و یکی از آلاینده‌های مهم هوا است. پراکنده شدن ذرات آزبست در هوا سبب ایجاد اختلالات تنفسی و ابتلا افراد به بیماری‌های وخیم ریوی می‌شود.

سابق بر این آزبست برای حفاظت از آتش‌سوزی و ایزوله کردن لوله‌های آب گرم، پوشش و نمای ساختمان و لنت ترمز خودروها استفاده می‌شد. اما به دلیل سرطان‌زا بودن آن، در بسیاری از کشورها تولید و استفاده از این ماده ممنوع شده است.
در هر شبانه‌روز معادل ۷ تن آزبست یا لنت ترمز در هوای تهران تولید می‌شود. استنشاق آزبست یا لنت ترمز از راه تماس‌های شغلی یا محیطی اتفاق می‌افتد. آزبست به دلیل داشتن ویژگی‌های نسوز بودن و قابلیت انعطاف به شکل یک ماده صنعتی با ارزش درآمده است که برای آن بیش از ۳۰۰۰ مورد استفاده شناخته شده است . با هر بار استفاده از ترمز خودرو مقداری از لنت ترمز تحت عمل اصطکاک لنت با کاسه یا دیسک چرخ ساییده شده و آزبست موجود در آن به شکل غبار از درز کاسه‌های چرخ و یا به طور مستقیم از کنار دیسک چرخ به زمین می‌ریزد و در هوا پراکنده شده و براثر جریان‌های سطحی هوای نزدیک به آسفالت خیابان (که حرکت اتومبیل‌ها آن را تشدید می‌کند) در محیط شهر پراکنده می‌شود.

آزبست و سلامت انسان
الیاف آزبست می تواند به ذرات بسیار ریز و غیرقابل رویتی تبدیل شود. این ذرات نامرئی که قطر آن‎ها کمتر از ۰٫۵ میکرون است، در هنگام تنفس به اعماق ریه نفوذ می کنند و برای همیشه در آن جا می مانند. با گذشت زمان این ذرات بر اثر تحریکات مداوم خود می توانند سبب بیماری های آزبستوسیس((Asbestosis، سرطان ریه و یا بیماری مزوتلیوما(Mesotheliom) شوند که همه آن‎ها نهایتا به مرگ منتهی می شوند.
آزبست و محیط زیست
الیاف آزبست توسط استخراج از معدن، اره‌کشی، عملیات تخریب ساختمان‌هایی که در عایق‌سازی آنها از آزبست استفاده شده، و بطور کلی تخریب هر فرآورده آزبست دار به محیط زیست وارد می‌شوند. در شهرهای بزرگ یکی از مهم‌ترین راه‌های ورود آزبست به هوا از طریق لنت ترمز و کلاچ خودرو است.
از دید تولید کنندگان محصولات آزبست، از آنجا که صنعت آزبست، نیاز به انرژی کمتری در مقایسه با محصولات جایگزین که از پتروشیمی و استخراج فلزات بدست می‌آید، دارد، دوستدار محیط زیست است.

ممنوعیت استفاده از آزبست
مصرف آزبست از حدود سال ۱۹۸۰ میلادی در کشورهای صنعتی جهان به شدت کاهش پیدا کرده است. این در حالی است که در بسیاری از کشورهای در حال توسعه مصرف آن در حال افزایش است.
در سال ۱۹۹۶ نخست وزیر فرانسه، فرمانی مبنی بر قدغن کردن استفاده از آزبست صادر کرد. این فرمان شش ماده‌ای مقرر کرده بود که استفاده از آزبست در کلیه محصولات تا سال ۲۰۰۱ محدود و سپس بطور کامل قطع گردد تا از آلودگی زیست محیطی ناشی آزبست جلوگیری گردد.
به‎طور کلی اروپاییان معتقدند که آزبست سمی است و اثرات مخرب آن کاملاً شناسایی شده‌است ولی کانادایی‌ها اعتقاد دارند که به صورت کنترل شده و با احتیاط می‌توان از آن استفاده کرد. از این درگیری تحت عنوان جنگ آزبست یاد شده‌است. روسیه، چین و کانادا ۶۵ درصد تولید آزبست در جهان را در اختیار دارند و کانادایی‌ها در حال گسترش فعالیتهای خود هستند.
بر طبق مصوبه شورای عالی حفاضت محیط زیست در دوم مرداد ۱۳۷۹، مصرف آزبست در ایران از اول مرداد ۱۳۸۶ ممنوع شده است. در تبصره این مصوبه آمده است که در صورتی که پس از ۴ سال محرز شود که برای تولید لوله های آزبست سیمانی از نظر فنی، اقتصادی و زیست محیطی جایگزین مناسبی برای آزبست یافت نشده است، این تصمیم در مورد لوله های آزبست سیمانی قابل تجدید نظر خواهد بود.
مصرف‎کنندگان عمده آزبست
عمده‎ترین کشورهای مصرف کننده آزبست در سال ۱۹۹۴ به ترتیب عبارتنداز:
•         چین
•         ژاپن
•         برزیل
•         تایلند
•         هندوستان
•         کره جنوبی
•         ایران
•         فرانسه
•         اندونزی
•         مکزیک
•         کلمبیا
•         اسپانیا
•         آمریکا

پروسه تولید لنت
در کل تولید لنت دو پروسه عمده را طی می کند:
۱- کفشک ترمز
کفشک ترمز با توجه به نقشه آن بر روی فلز مورد نظر تولید می شود.
۲- لنت ترمز
لنت ترمز شامل ۱۵ الی ۲۰ نوع ماده مختلف می باشد. که بعضی از آنها خیلی نرم هستند مثل گرافیت و بعضی از آنها خیلی سفت هستند مثل پودرهای کربنی
کفشک

مواد تشکیل دهنده لنت  پس از میکس شدن بصورت پودر به داخل قالب ریخته شده و افزودنی ها به آن اضافه می شود و از سمت دیگر کفشکهای برش خورده که شستشو شده و چربی زدایی شده را چسب می زنند و در مرحله بعد لنت را که شکل اولیه را گرفته روی کفشک قرار می دهند. سپس پرس پخت انجام می گیرد .که لنت تحت فشار ۷۰۰ الی ۸۰۰ بار به کفشک متصل می شود.

بعد از اینکه لنتها از قالب خارج شدند کثیف می باشند و با فرچه های برقی تمیز می شوند.

و سطح لنتها ساب می خورد و به ضخامت استاندارد میرسانند.سپس لنتها وارد کوره با دمای ۳۰۰ درجه سانتیگراد می شوند.
و در نهایت سریال مخصوص OEM خودرو ساز بر روی آن حک می شود.

تستهای لنت
کلیه تستهای لنت بر اساس استاندارد ۵۸۶ ملی ایران انجام می شود. که شامل تست سایش – تست برش – تست چسبندگی – و تست سختی می باشد. سختی لنت باید بین ۴۰ الی ۸۰ راکول باشد. در صورتی که سختی کم باشد لنت زود خورده می شود و در ضمن درجه حرارت آن خیلی سریع بالا می رود و اگر درجه سختی زیاد باشد لنت به سرعت آینه شده و همچنین به دیسک و یا کاسه چرخ آسیب وارد می کند.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *